Chứng Tê Bì Tay Chân Dưới Góc Nhìn Bệnh Học Thần Kinh Cơ Và Phương Pháp Khơi Thông Dòng Máu Ngoại Biên

Giải phẫu sinh lý của cảm giác xúc giác và dẫn truyền thần kinh

Cảm giác tinh tế ở đầu ngón tay và ngón chân được tiếp nhận bởi hàng triệu thụ thể cảm giác nằm dưới da, sau đó mã hóa thành các xung điện sinh học và truyền theo các sợi dây thần kinh ngoại biên về tủy sống, rồi truyền tiếp lên vỏ não để xử lý.

Bản thân mỗi sợi dây thần kinh là một bó sợi trục mỏng manh được bao bọc bởi một lớp vỏ cách điện gọi là bao Myelin. Để các xung điện này dẫn truyền với tốc độ hàng chục mét mỗi giây, tế bào thần kinh đòi hỏi một lượng oxy và dưỡng chất rất cao. Dọc theo mỗi sợi dây thần kinh luôn có một mạng lưới vi mạch máu li ti chạy song hành gọi là vasa nervorum (mạch nuôi thần kinh) để cung cấp dưỡng chất liên tục. Bất kỳ sự gián đoạn nào về mặt cơ học (đè ép) hoặc mặt hóa sinh (thiếu máu nuôi) đều sẽ làm gián đoạn việc dẫn truyền điện thế, biểu hiện trực tiếp ra bên ngoài thành cảm giác tê bì, mất cảm giác hoặc đau buốt.

Hai cơ chế bệnh sinh cốt lõi gây nên chứng tê bì

Dưới góc độ y học hiện đại, chứng tê bì chi thể chủ yếu bắt nguồn từ 2 nguyên nhân phối hợp:

Sự chèn ép cơ học lên rễ thần kinh từ cột sống

Hệ thần kinh chi phối vận động và cảm giác cho hai tay xuất phát từ đám rối thần kinh cánh tay (các rễ thần kinh đi ra từ khe đốt sống cổ C5 – T1). Tương tự, cảm giác của hai chân do các rễ thần kinh thắt lưng (L4 – S1) phụ trách.

• Khi đốt sống cổ hoặc thắt lưng bị thoái hóa, các đĩa đệm bị mất nước, xẹp xuống hoặc phình lồi (thoát vị đĩa đệm), mâm đốt sống mọc thêm các gai xương nhỏ.

• Các cấu trúc này sẽ trực tiếp lấn chiếm lỗ liên hợp, đè ép lên các rễ thần kinh tủy sống. Khi rễ thần kinh bị chèn ép, tín hiệu điện truyền xuống các chi bị nghẽn lại, tạo nên cơn tê rần lan dọc theo đường đi của dây thần kinh (tê từ cổ xuống cánh tay, ngón tay hoặc tê từ mông xuống gót chân).

Sự suy giảm tuần hoàn vi mô nuôi dưỡng sợi thần kinh

Mạng lưới vi mạch máu nuôi thần kinh (vasa nervorum) có kích thước lòng mạch rất nhỏ. Khi người bệnh có bệnh lý nền như xơ vữa mạch máu, mỡ máu cao, hoặc khi gặp nhiệt độ lạnh ban đêm khiến mạch máu ngoại biên co thắt, lưu lượng máu đến nuôi thần kinh bị giảm sút đột ngột.

• Thiếu oxy nuôi dưỡng làm bao Myelin bị thiếu năng lượng để duy trì sự chênh lệch ion qua màng tế bào.

• Sợi thần kinh rơi vào trạng thái thiếu máu cục bộ, tự động phóng ra các điện thế tự phát bất thường, tạo cảm giác châm chích, tê rần như kiến bò hoặc mất cảm giác xúc giác nông.

Góc nhìn Y học cổ truyền về chứng Ma Mộc và Phong Hàn Thấp

Y học cổ truyền gọi chứng tê bì là "Ma mộc":

• Ma: Cảm giác tê rần râm ran, bứt rứt, ấn tay vào vẫn thấy biết cảm giác.

• Mộc: Tê dại bì cứng, cảm giác xúc giác bị suy giảm hoặc mất hẳn.

Theo lý luận Đông y: "Khí hành tắc huyết hành, khí trệ tắc huyết ứ; thông tắc bất thống, thống tắc bất thông". Tê bì hình thành khi chính khí (sức đề kháng của cơ thể) bị suy giảm do tuổi tác hoặc lao động quá sức. Lúc này, ba thứ tà khí từ môi trường bên ngoài là Phong (gió), Hàn (lạnh), Thấp (ẩm ướt) thừa cơ xâm nhập vào cơ thể qua các lỗ chân lông, ngấm sâu vào kinh lạc, làm tắc nghẽn sự lưu thông của khí và huyết. Khí huyết không đến được các đầu chi để ôn dưỡng khiến gân cơ bị co rút, kinh mạch bị bế tắc, sinh ra tê bì buốt lạnh.

Hoạt chất thảo dược tự nhiên hỗ trợ tiêu viêm và khơi thông mạch máu

Để cải thiện chứng tê bì từ căn nguyên, nguyên tắc điều trị là kết hợp Khu phong, Tán hàn, Trừ thấp và Hoạt huyết hóa ứ:

• Tác dụng ức chế ổ viêm quanh rễ thần kinh: Cây Dây Đau Xương (Tinospora sinensis) và Cây Xương Khỉ chứa các hợp chất alkaloid, flavonoid và glycoside có đặc tính ức chế sự giải phóng các chất trung gian hóa học gây viêm (như prostaglandin). Điều này giúp làm giảm hiện tượng sưng nề mô liên kết quanh rễ thần kinh bị chèn ép, giải phóng áp lực cơ học một cách an toàn mà không gây tổn thương niêm mạc dạ dày như các thuốc giảm đau kháng viêm tổng hợp.

• Hoạt huyết, giãn mạch ngoại biên: Các thảo dược như Dây Chìa Vôi, Cỏ Xước, Lá Lốt chứa các hoạt chất có tính ấm, giúp ôn ấm kinh lạc, làm giãn các tiểu động mạch ngoại vi, thúc đẩy tuần hoàn máu mang dưỡng chất và oxy đến nuôi dưỡng tận các đầu chi.

• Bồi bổ gân cốt: Cốt Toái Bổ và Thiên Niên Kiện bổ can thận, hỗ trợ tái tạo chất nền xương và dây chằng quanh cột sống, ngăn ngừa tiến trình thoái hóa tiến triển nặng hơn.

Chăm sóc và cải thiện triệu chứng tê bì trong sinh hoạt hằng ngày

Bên cạnh việc dùng thảo dược, người bị tê bì tay chân cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là bàn tay và bàn chân: Tránh để chân tay tiếp xúc với gió lạnh hoặc nước lạnh vào ban đêm. Trước khi ngủ, nên ngâm chân trong nước ấm có thêm vài lát gừng tươi và một chút muối hạt trong 15 phút để kích thích giãn mao mạch.

• Điều chỉnh gối ngủ phù hợp: Gối đầu quá cao sẽ làm gập đốt sống cổ, gia tăng chèn ép lên đám rối thần kinh cánh tay suốt đêm. Nên chọn gối có độ cao vừa phải (khoảng 8 – 10cm), có độ đàn hồi tốt để nâng đỡ độ cong sinh lý của cột sống cổ.

• Tập luyện vận động các khớp ngón: Mỗi sáng thức dậy, thực hiện động tác xoa nóng hai lòng bàn tay, sau đó nắm chặt và xòe rộng các ngón tay từ 30 – 50 lần để đánh thức tuần hoàn máu ngoại vi trước khi bước xuống giường.